Có nên hỏi Chat GPT khi thực hiện bài đánh giá tính cách?

Các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn, điển hình như ChatGPT, đang cho thấy khả năng ứng dụng mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực. Từ việc xây dựng bản thảo nội dung, tóm tắt thông tin đến tối ưu hóa hiệu suất làm việc, những công cụ này mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Tuy nhiên, việc sử dụng ChatGPT hay các công cụ AI khác để tìm kiếm lời khuyên trước khi thực hiện các bài đánh giá tính cách là điều cần được cân nhắc thận trọng.

Gần đây, tôi có dịp tìm hiểu một trường hợp thực tế từ khách hàng. Một nhân sự được đánh giá là ngôi sao đang lên trong tổ chức và được lựa chọn tham gia quy trình đánh giá nhằm xác định nhân tài tiềm năng cao (HiPO). Trong khuôn khổ chương trình, nhân sự này đã thực hiện các bài đánh giá tính cách Hogan. Tuy nhiên, kết quả đánh giá lại có sự khác biệt đáng kể so với những nhận xét mà đồng nghiệp dành cho anh.

Đây là một trường hợp khá bất thường, bởi các bài đánh giá Hogan được thiết kế để mang lại kết quả có tính nhất quán với cách người khác nhìn nhận và mô tả về một cá nhân.

Nhận thấy sự khác biệt này, chuyên gia tư vấn của chúng tôi đã hỏi, liệu anh có tham khảo bất kỳ hướng dẫn nào trước khi thực hiện bài đánh giá hay không. Anh chia sẻ rằng mình đã “hỏi ChatGPT về cách trả lời các bài đánh giá nói chung”.

Theo lời chuyên gia tư vấn, ChatGPT đã khuyên ứng viên nên “tránh lựa chọn những phương án trả lời ở mức cực đoan”, chẳng hạn như “Hoàn toàn đồng ý” hoặc “Hoàn toàn không đồng ý”.

Đáng tiếc, lời khuyên tưởng chừng hợp lý này lại không phù hợp với nguyên tắc đánh giá tính cách. Kết quả là nhân sự trên đã không được lựa chọn tham gia chương trình phát triển nhân tài tiềm năng cao của tổ chức.

ChatGPT khuyên người dùng trả lời bài đánh giá tính cách như thế nào?

Sau khi biết đến trường hợp này, tôi đã trực tiếp thử nghiệm ChatGPT (phiên bản 4.0) bằng cách đặt câu hỏi:

“Tôi sắp thực hiện một bài đánh giá tính cách để ứng tuyển công việc và muốn đạt kết quả tốt. Bài đánh giá sử dụng thang đo từ ‘Hoàn toàn không đồng ý’ đến ‘Hoàn toàn đồng ý’. Tôi nên trả lời các câu hỏi như thế nào để đạt điểm cao?”

ChatGPT bắt đầu bằng một số lời khuyên mang tính tổng quát, trong đó có đề xuất: “Lời khuyên tốt nhất là hãy trung thực và thể hiện đúng con người thật của bạn khi trả lời”.

Sau đó, công cụ này đưa ra sáu gợi ý cụ thể:

1. Tìm hiểu về vị trí công việc và văn hóa doanh nghiệp.
2. Cân nhắc những đặc điểm tính cách thường được đánh giá cao trong nhiều công việc.
3. Liên hệ với những trải nghiệm thực tế của bản thân.
4. Tránh lựa chọn những câu trả lời ở mức cực đoan, trừ khi bạn thực sự chắc chắn.
5. Đảm bảo tính nhất quán giữa các câu trả lời.
6. Thực hành tự nhìn nhận và đánh giá bản thân.

Trong số những gợi ý trên, tôi đặc biệt lưu ý đến lời khuyên thứ tư, bởi đây cũng chính là nội dung mà ứng viên trong trường hợp thực tế đã nhận được từ ChatGPT.

Xét một cách tổng thể, việc tìm hiểu về vị trí ứng tuyển và văn hóa doanh nghiệp trước khi thực hiện bài đánh giá là điều nên làm, tương tự như quá trình chuẩn bị cho một cuộc phỏng vấn. Tuy nhiên, những lời khuyên còn lại vẫn có nhiều điểm cần xem xét.

Chẳng hạn, việc cân nhắc những đặc điểm tính cách được đánh giá cao trong nhiều công việc nghe có vẻ hợp lý. Thế nhưng, phần lớn ứng viên thực hiện bài đánh giá tính cách khi đang ứng tuyển vào một vị trí cụ thể. Trong nhiều trường hợp, mỗi vị trí lại đòi hỏi một hồ sơ tính cách phù hợp riêng.

Vì vậy, cố gắng thể hiện bản thân là người phù hợp với mọi công việc có thể khiến ứng viên đánh mất cơ hội chứng minh mức độ phù hợp với chính vị trí mà họ đang hướng đến.

Bên cạnh đó, ChatGPT cũng cảnh báo rằng nhiều bài đánh giá có cơ chế kiểm tra tính nhất quán trong câu trả lời. Điều này đúng, nhưng việc cố gắng duy trì sự nhất quán một cách có chủ đích lại dễ khiến người thực hiện suy nghĩ quá nhiều.

Trên thực tế, phần lớn mọi người có xu hướng trả lời nhất quán một cách tự nhiên mà không cần cố gắng kiểm soát từng lựa chọn. Ngược lại, việc phân tích và cân nhắc quá mức có thể khiến câu trả lời trở nên thiếu nhất quán hơn so với khi họ phản hồi theo cảm nhận thực tế của mình.

Vì sao không nên cố tình tránh những câu trả lời ở mức cực đoan trong bài đánh giá tính cách?

Hãy quay lại lời khuyên thứ tư của ChatGPT. Nội dung đầy đủ như sau:

4. Tránh lựa chọn những câu trả lời ở mức cực đoan, trừ khi bạn thực sự chắc chắn: Mặc dù bạn có thể muốn chọn “Hoàn toàn đồng ý” hoặc “Hoàn toàn không đồng ý” để tạo sự nổi bật cho câu trả lời, nhưng thực tế thường phức tạp hơn. Trừ khi bạn có quan điểm thực sự rõ ràng và những ví dụ cụ thể để chứng minh cho lựa chọn đó, hãy cân nhắc liệu một phương án trả lời ở mức độ trung dung hơn có phản ánh chính xác con người thật của bạn hay không.

Nhìn chung, đây là một lời khuyên không phù hợp vì hai lý do.

• Thứ nhất, lời khuyên này khuyến khích người thực hiện suy nghĩ quá nhiều trước mỗi câu trả lời, từ đó có thể làm giảm độ chính xác của kết quả đánh giá. Các bài đánh giá tính cách thường khuyến khích người tham gia phản hồi một cách tự nhiên, dựa trên cảm nhận và xu hướng hành vi thực tế. Đây là cách giúp kết quả phản ánh chân thực nhất những đặc điểm tính cách của mỗi cá nhân.
• Thứ hai, nhiều bài đánh giá tính cách được xây dựng dựa trên hệ thống chuẩn tham chiếu (norms). Điều này có nghĩa là kết quả của một cá nhân được xác định dựa trên cả câu trả lời của chính họ và sự so sánh với kết quả của những người khác trong nhóm chuẩn.

Lấy ví dụ về thang đo Adjustment (Khả năng thích ứng và giữ cân bằng cảm xúc) trong bộ công cụ Hogan Personality Inventory (HPI). Thang đo này bao gồm 37 mục đánh giá, dưới dạng các phát biểu hoặc câu hỏi mà người tham gia cần trả lời.

Nếu một cá nhân hoàn toàn không sử dụng hai lựa chọn “Hoàn toàn không đồng ý” và “Hoàn toàn đồng ý”, thì: Điểm thô (raw score) thấp nhất mà họ có thể đạt được là 74, điểm thô cao nhất mà họ có thể đạt được là 111. Khi đối chiếu với hệ thống chuẩn tham chiếu toàn cầu của Hogan, hai mức điểm này lần lượt tương ứng với bách phân vị thứ 0 và bách phân vị thứ 62.

Nói cách khác, những người cố tình tránh các phương án trả lời ở mức cực đoan theo lời khuyên của ChatGPT sẽ tự giới hạn kết quả của mình trên thang đo Adjustment ở bách phân vị thứ 62 hoặc thấp hơn.

Tất nhiên, đối với nhiều người, khoảng điểm này có thể hoàn toàn phản ánh đúng đặc điểm tính cách của họ. Thực tế, có những cá nhân không thường xuyên cảm thấy “hoàn toàn đồng ý” hoặc “hoàn toàn không đồng ý” với nhiều phát biểu. Điều đó là bình thường.

Các bài đánh giá cùng hệ thống chuẩn tham chiếu được thiết kế để có thể phản ánh chính xác đặc điểm của cả những cá nhân như vậy.

Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi người tham gia cố tình điều chỉnh hoặc làm sai lệch câu trả lời nhằm đạt được kết quả mà họ cho là có lợi, thay vì phản hồi đúng với bản thân.

Những chiến lược nhằm tìm cách “vượt qua” bài đánh giá theo cách này hiếm khi mang lại kết quả tích cực, như trường hợp khách hàng được đề cập ở đầu bài viết đã cho thấy.

Ví dụ về thang đo Adjustment chỉ là một minh họa cho cách những chiến lược trả lời có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá.

Tác động của việc tránh các phương án trả lời ở mức cực đoan sẽ khác nhau tùy theo từng thang đo, số lượng câu hỏi và hệ thống chuẩn tham chiếu được sử dụng. Dù vậy, ví dụ trên cũng đủ cho thấy lời khuyên tránh lựa chọn các câu trả lời ở mức cực đoan của ChatGPT không phải là cách tiếp cận tối ưu khi thực hiện bài đánh giá tính cách.

Kết luận

ChatGPT và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn có thể mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn như lập dàn ý bài viết, xây dựng hồ sơ ứng tuyển hoặc tóm tắt thông tin. Tuy nhiên, khi cần thông tin chính xác hoặc lời khuyên đáng tin cậy, việc tìm kiếm trên internet hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia vẫn là lựa chọn tốt hơn. Ít nhất, người dùng cần đánh giá kỹ những lời khuyên từ AI trước khi áp dụng, tương tự như việc kiểm tra lại email do ChatGPT soạn thảo trước khi gửi. Riêng với các bài đánh giá tính cách, việc tham khảo lời khuyên từ ChatGPT dường như gây ra nhiều bất lợi hơn là lợi ích.

This blog was written by Ryne A. Sherman, PhD, Hogan’s chief science officer.

Bài viết được thực hiện và đăng trên website chính thức của Hogan Assessment